In november verscheen de tweede herziene uitgave van het boek Voorlevers van Jelleke de Nooy-van Tol (zie ook www.vwi-netwerk.nl/vragen/bericht/voorlevers-de-nieuwe-samenleving-is-er-al). Dit boek biedt een overzicht van initiatieven in Nederland en Vlaanderen op het gebied van systeemtransitie. In deze column wil ik een vrouw herdenken die ook voorlever was. Ze heeft de afgelopen jaren mijn denken over transitie en activisme beïnvloed. Het is Joanna Macy en ze overleed in juli 2025 op 96-jarige leeftijd.
Joanna werkte begin jaren vijftig voor het Peace Corps in Noord India met Tibetaanse vluchtelingen. Ze was onder de indruk van hun veerkracht en raakte geïnteresseerd in Boeddhisme. Toen ze in de jaren zestig haar zoon’s scriptie over de gevaren van nucleair afval las, was ze zo onder de indruk dat het haar eerst verlamde. Gesteund door haar Boeddhistische levenshouding, herpakte ze zich en draaide ze dit om: ze ging haar emoties inzetten om actie te voeren. Deze persoonlijke ervaring werkte ze uit tot de methode ‘the work that reconnects’ voor mensen die actie willen voeren vanuit liefde voor de natuur, medemens en zorg over de toekomst. Ze schreef het boek ‘Active Hope’ gestoeld op het idee dat hoop niet de verwachting is dat alles zal goed komen, maar een bewuste keuze om bij te dragen aan herstel van de wereld. De laatste zin uit dit boek: “Each of us has something of great value to offer, a priceless role to play. In rising to the challenge of playing our best role we discover something precious that both enriches our lives and adds to the healing of our world”.
Wat mij inspireert en wat ik herken is dat zij haar persoonlijke ervaring een leidende rol liet spelen in haar werk en haar keuzes. Wat zij meemaakte, hoorde en voelde, zette haar aan tot actie. Joanna Macy liet mij zien dat het verdriet of de boosheid die ik soms voel over geweld, vernietiging van leefomgeving, de oneerlijke verdeling tussen arm en rijk, heel terechte gevoelens zijn die niet ‘weg gemediteerd’ hoeven te worden. Zij nodigt me uit die gevoelens te doorleven en er, in plaats van in machteloosheid te blijven hangen, iets mee te doen. Zij belichaamde spiritualiteit die volop in de wereld staat. Zo slaat ze een brug tussen spiritualiteit en actievoeren. Mijn verdriet en boosheid worden de brandstof voor de dingen die ik in mijn eigen leefwereld kan doen. Het maakt niet uit hoe klein of groot dat is. Het is het verschil dat ík hier nu kan maken.
